by Cậu thợ phụ của tôi đi phỏng vấn ở một nhà máy thực phẩm, về kể bị hỏi ba lần “em có bằng gì”. Cậu ấy sửa máy treo tường rất ổn, nhưng chỉ có tờ chứng chỉ sơ cấp ba tháng. Bên đó cần trung cấp trở lên. Chuyện chứng chỉ nghề điện lạnh vì vậy không phải chuyện giấy tờ cho có, nó quyết định anh em vào được cửa nào.
1) Các loại giấy anh em hay nghe
Khách lẻ thuê sửa máy ở nhà gần như không bao giờ hỏi bằng. Công ty, tòa nhà, nhà máy thì hỏi. Mỗi loại giấy có chỗ dùng riêng:
| Loại giấy | Lấy ở đâu | Hay dùng khi |
|---|---|---|
| Chứng chỉ sơ cấp | Trung tâm, trường nghề, vài tháng | Làm dân dụng, cửa hàng, thợ phụ |
| Bằng trung cấp, cao đẳng | Trường nghề, ngành máy lạnh và điều hòa | Công ty, tòa nhà, nhà máy, dự án |
| Chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia | Thi tại tổ chức đánh giá được cấp phép | Chứng minh tay nghề theo bậc |
| Huấn luyện an toàn lao động | Đơn vị huấn luyện, hoặc công ty tổ chức | Vào công trình, nhà máy |
| Khóa đào tạo của hãng máy | Hãng hoặc nhà phân phối | Làm đại lý, bảo hành VRV, chiller |
Ngành học chính ở trường nghề thường mang tên Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí, có trường gọi là cơ điện lạnh hoặc nhiệt lạnh. Tên khác nhau nhưng nội dung na ná: chu trình lạnh, điện điều khiển, lắp đặt, vận hành, sửa chữa máy dân dụng lẫn công nghiệp. Trước khi chọn học bằng nào, anh em nên hình dung rõ người làm điện lạnh làm những gì ở từng nhánh, vì làm dân dụng và làm nhà máy cần giấy khác nhau.
2) Có giấy nào bắt buộc theo luật không
Đây là câu tôi bị hỏi nhiều nhất, và cũng là chỗ tôi phải cẩn thận nhất vì tôi là thợ, không phải người làm luật.
Theo những gì tôi tìm hiểu, quy định hiện hành về giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn yêu cầu kỹ thuật viên trực tiếp lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa thiết bị chứa các chất được kiểm soát phải có bằng từ trung cấp trở lên ở các ngành liên quan, như máy lạnh và điều hòa không khí. Các chất được kiểm soát ở đây gồm những loại gas như R22, R410A, R32. Văn bản này đã qua mấy lần sửa đổi, nên anh em nào cần dùng cho hồ sơ thật thì đọc văn bản gốc hoặc hỏi bên tuyển dụng.
Thực tế là thợ tự do sửa máy cho hộ gia đình ít khi bị kiểm tra chuyện này. Nhưng khi làm cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp có báo cáo về môi chất lạnh, thì giấy tờ của người làm sẽ được hỏi tới.
Còn huấn luyện an toàn lao động thì gần như nơi nào có tổ chức cũng yêu cầu. Thợ làm việc với điện, trên cao, với bình áp lực đều nằm trong nhóm phải được huấn luyện theo quy định về an toàn vệ sinh lao động. Công ty lớn thường tự tổ chức cho nhân viên, thợ tự do muốn vào công trình thì tự đi học.
3) Giấy nào đáng bỏ thời gian
Năm tôi xin vào tòa nhà, người phỏng vấn đọc lướt hồ sơ, rồi đưa tôi một sơ đồ điện của máy tủ đứng và hỏi khi contactor không hút thì đo chỗ nào trước. Giấy tờ giúp tôi qua vòng hồ sơ. Câu trả lời mới giúp tôi được nhận.
Theo tôi, nếu anh em còn trẻ và tính đi làm lâu dài trong công ty, nhà máy thì nên có bằng trung cấp hoặc cao đẳng. Nó mở nhiều cửa hơn, và nó cũng là điều kiện cho các giấy khác. Người đã có nghề khác, chuyển sang làm dân dụng, thì sơ cấp cộng với đi theo thợ là đủ để bắt đầu.
Khóa đào tạo của hãng máy rất có giá khi làm VRV, chiller, vì máy lớn mỗi hãng một phần mềm chẩn đoán, một cách cài đặt. Nhưng thường phải đang làm cho đại lý hay nhà thầu thì mới được gửi đi học. Chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia thì có ích khi muốn chứng minh bậc thợ, hoặc khi đi làm ở nước ngoài theo chương trình yêu cầu.
Mẹo nghề: giữ một tập hồ sơ gồm bản sao bằng, giấy huấn luyện an toàn còn hạn, và vài tấm ảnh công trình mình đã làm (máy gì, công suất bao nhiêu). Đi phỏng vấn mang theo, nói chuyện dễ hơn nhiều.
Thợ mới hay hỏi
Học sơ cấp xong có liên thông lên trung cấp được không?
Nhiều trường có chương trình liên thông hoặc học tiếp, điều kiện mỗi trường khác nhau. Anh em hỏi thẳng phòng đào tạo của trường mình định học.
Giấy huấn luyện an toàn có hạn không?
Có, thường phải huấn luyện lại định kỳ. Thời hạn cụ thể tùy nhóm đối tượng, công ty hoặc đơn vị huấn luyện sẽ báo.
Giấy tờ không thay được tay nghề và cẩn thận. Có bằng rồi vẫn phải đo trước khi làm.
