by Có một mùa hè, chiller số 2 của tòa nhà tôi trực cứ chiều chiều lại nhảy lỗi áp suất cao. Sáng chạy ngon, tầm hai giờ chiều là báo. Đội trực đổ cho thời tiết. Tôi mở sổ nhật ký ra so ba tháng liền thì thấy nhiệt độ nước giải nhiệt ra khỏi bình ngưng tăng dần từng tuần, trong khi nhiệt độ ngưng tụ còn tăng nhanh hơn. Ống bình ngưng đóng cặn. Vệ sinh xong, hết lỗi. Bảo trì chiller phần lớn là vậy: đọc số đều đặn để thấy máy xuống dốc trước khi nó đứng.
Bài này tôi viết theo kiểu chia việc theo nhịp, vì phòng máy nào làm tử tế cũng chia như vậy. Chiller giải nhiệt nước với máy nén trục vít hoặc ly tâm là loại tôi làm nhiều nhất, nên tôi lấy nó làm ví dụ. Chiller giải nhiệt gió thì bỏ phần tháp giải nhiệt, thay bằng vệ sinh dàn ngưng.
1) Việc hằng ngày: đi tuyến và ghi số
Ca sáng mới vào, anh em đi một vòng phòng máy trước khi ngồi xuống. Nghe tiếng máy nén, nhìn có chỗ nào rỉ dầu, rỉ nước, sờ thân bơm xem có nóng bất thường không. Thói quen này phát hiện nhiều thứ hơn bất kỳ màn hình nào.
Sau đó là ghi nhật ký vận hành. Tòa nhà tôi ghi mỗi hai tiếng, có nơi ghi mỗi giờ. Mấy con số chính:
| Thông số | Xem để làm gì |
|---|---|
| Nhiệt độ nước lạnh vào / ra | Tải của tòa nhà, chiller có đạt điểm đặt không |
| Nhiệt độ nước giải nhiệt vào / ra | Tháp giải nhiệt làm việc tốt không |
| Áp suất / nhiệt độ bay hơi | Lượng gas, tình trạng bình bay hơi |
| Áp suất / nhiệt độ ngưng tụ | Cặn ống bình ngưng, khí không ngưng |
| Áp suất dầu, nhiệt độ dầu | Bôi trơn máy nén, lọc dầu nghẹt |
Dòng điện máy nén, %FLA | Máy đang chạy bao nhiêu phần tải |
| Chênh áp qua bình bay hơi, bình ngưng | Lưu lượng nước, lọc chữ Y nghẹt |
Ghi số chỉ có ích khi có người đọc. Tôi hay tính thêm một con số gọi là approach: chênh lệch giữa nhiệt độ ngưng tụ và nhiệt độ nước giải nhiệt ra khỏi bình ngưng. Lúc máy mới vệ sinh xong, approach nhỏ. Khi nó tăng dần theo tuần mà tải không đổi, gần như là ống đang bám cặn. Bình bay hơi cũng tính tương tự. Ngưỡng bao nhiêu là phải vệ sinh thì mỗi hãng một khuyến cáo, anh em xem trong manual của máy mình.
Mẹo nghề: đừng chỉ ghi giấy. Nhập số vào một bảng tính đơn giản và vẽ đường approach theo tuần. Nhìn đồ thị dốc lên, nói chuyện với quản lý xin dừng máy vệ sinh dễ hơn hẳn.
Ai chưa quen đọc áp suất ngưng tụ, bay hơi thì nên ôn lại chu trình lạnh cơ bản trước, phần đó tôi đã kể trong mấy bài chuyện nghề điện lạnh của chuyên mục. Không hiểu nền thì bảng số trên chỉ là một cột chữ số vô hồn.
2) Việc hằng tuần và hằng tháng
Một lần tôi thấy nước giải nhiệt tụt lưu lượng, kiểm ra thì lọc chữ Y trước bơm bị lá cây và mảnh nhựa từ tháp lọt xuống, nghẹt gần hết. Lọc đó lẽ ra được vệ sinh mỗi tháng. Ca trước bỏ qua hai lần.
Bên phía nước
Hằng tuần kiểm tháp giải nhiệt: mực nước, phao cấp, quạt, dây curoa, tiếng vòng bi. Xem nước có đục, có rêu không. Xử lý nước tháp thường do đơn vị hóa chất làm, nhưng kỹ thuật viên phải theo dõi việc xả đáy và mức hóa chất, vì nước tháp bẩn là thủ phạm hay gặp nhất của cặn ống bình ngưng. Hằng tháng vệ sinh lọc chữ Y, kiểm van, đồng hồ áp, xem bơm có rò phớt không.
Bên phía máy
Kiểm mức dầu qua kính xem dầu, màu dầu. Dầu đục hoặc có bọt nhiều là dấu hiệu cần xem kỹ, có thể có ẩm hoặc gas lẫn nhiều. Kiểm kính xem gas nếu máy có. Xem lại lịch sử báo động trên bộ điều khiển chiller, lỗi nào lặp lại thì ghi ra. Siết lại đầu cốt tủ điện, xem có chỗ nào đổi màu vì nóng. Phần này phải cắt điện và khóa nguồn theo quy trình.
3) Việc hằng năm: dừng máy, mở bình
Tòa nhà tôi làm thường chọn dịp Tết để dừng chiller vệ sinh, vì khách thuê nghỉ, tải thấp. Hai ngày, mở nắp bình ngưng, thông ống bằng chổi chuyên dụng và máy bơm nước áp lực, có năm phải dùng hóa chất tẩy cặn. Nhìn bên trong ống sau một năm, anh em sẽ hiểu vì sao phải làm.
Công việc năm thường gồm vệ sinh ống bình ngưng (bình bay hơi thì ít hơn, vì nước lạnh đi vòng kín, sạch hơn), thay dầu và lọc dầu theo giờ chạy hoặc theo phân tích dầu, kiểm tra cách điện motor máy nén, hiệu chỉnh cảm biến nhiệt độ và áp suất, kiểm van an toàn, kiểm thử rò gas toàn hệ. Máy ly tâm còn có thêm phần kiểm cánh hướng gió (vane), máy trục vít có kiểm van trượt điều chỉnh tải.
Phần lớn tòa nhà ký hợp đồng bảo trì năm với hãng hoặc nhà thầu được hãng ủy quyền. Kỹ thuật viên của tòa nhà làm cùng, giám sát, ghi lại. Ở chỗ này đừng đứng ngoài nhìn. Đây là lúc học được nhiều nhất về cái máy mình trực hằng ngày.
4) Mấy lỗi tôi gặp đi gặp lại
Áp suất cao vào buổi chiều nóng, như chuyện đầu bài, thường do cặn bình ngưng, tháp giải nhiệt kém (quạt hỏng, đầu phun nghẹt), hoặc có khí không ngưng trong hệ. Áp suất thấp, nhiệt độ bay hơi tụt thì nghĩ tới thiếu gas, lưu lượng nước lạnh thấp, hoặc van tiết lưu có vấn đề. Nhảy lỗi lưu lượng (flow switch) thì kiểm bơm, lọc chữ Y, van chưa mở hết trước khi nghi công tắc.
Chiller chạy ngắt liên tục, đóng cắt nhiều lần trong giờ, thường là chỉnh điểm đặt và dải chết không hợp, hoặc tải tòa nhà quá thấp so với công suất máy. Chuyện này không hỏng ngay nhưng ăn mòn tuổi thọ máy nén.
Gas trong chiller đời cũ có thể là R22 hoặc R123, đời mới hay gặp R134a, R513A, R1233zd. Mỗi loại một bảng áp suất – nhiệt độ, một cách xử lý khi rò. Thu hồi gas phải có máy thu hồi và bình chứa đúng loại, không xả ra ngoài.
Một lỗi nữa ít người để ý là rung. Chân đế cao su của máy nén lão hóa, bu lông lỏng, ống nối mềm nứt, máy chạy rung hơn bình thường. Đứng cạnh lâu ngày thì quen tai, không nhận ra. Tôi thường đặt tay lên ống đẩy và thân máy mỗi lần đi tuyến, so với cảm giác tuần trước. Nhà nào có máy đo rung cầm tay thì càng tốt, ghi con số theo tháng như ghi nhiệt độ. Rung tăng đột ngột thì báo ngay, đừng đợi tới đợt bảo trì năm.
Cuối cùng là chuyện cảm biến. Có lần chiller cứ giảm tải vô cớ, nước lạnh ra thì vẫn ấm. Hóa ra cảm biến nhiệt độ nước ra bị lệch vài độ, máy tưởng đã đủ lạnh. Đặt một nhiệt kế chuẩn vào giếng đo bên cạnh để so là thấy ngay.
5) Người mới muốn làm chiller thì bắt đầu từ đâu
Hồi mới chuyển sang tòa nhà, tôi chỉ được ghi số và thay lọc gió mấy tháng đầu. Hơi chán, nhưng chính mấy tháng đó tôi thuộc từng cái van trong phòng máy.
Nền thì không khác gì thợ điện lạnh nói chung: chu trình lạnh, điện điều khiển, đọc áp suất. Thêm vào là đọc manual hãng bằng tiếng Anh, hiểu bộ điều khiển chiller, hiểu hệ nước và tháp giải nhiệt, biết làm việc theo quy trình khóa nguồn. Đừng ngại làm ca đêm, ca đêm tải thấp, máy ít việc, có thời gian đọc tài liệu và hỏi người cũ.
Còn nếu đang ở vị trí giám sát, việc nên làm sớm nhất là chuẩn hóa sổ nhật ký và có người đọc nó mỗi tuần. Một cái chiller hỏng máy nén có thể làm tòa nhà nóng cả tuần chờ phụ tùng. Vài phút đọc số mỗi ngày rẻ hơn nhiều.
Chiller có điện áp lớn, bình áp lực và gas lạnh khối lượng nhiều. Mọi việc mở máy, mở bình phải làm theo quy trình và có người được đào tạo.
